Prof. Dr. Elvan Özalp

Prof. Dr. Elvan Özalp

Bedensel Belirti Bozuklukları ve İlişkili Bozukluklar

Bedensel belirti bozuklukları veya bir diğer adlandırılışı ile somatoform bozukluklar herhangi bir fiziksel karşılığı olmamasına rağmen bedensel belirtilerle veya kişinin sağlığı ile ilgili aşırı bir uğraş içerisinde olmasıdır. Bu bozukluklar, bedensel belirti bozukluğu (somatizasyon), hastalık kaygısı bozukluğu (hipokondriyazis), dönüştürme bozukluğu (konversiyon) ve yapay bozukluk gibi çeşitli bozuklukları kapsamaktadır. Bedensel belirtilere veya hasta olmaya dair olumsuz düşünce ve endişeler bireylerin kişilerarası ilişkilerine, günlük yaşantılarına ve mesleki işlevselliklerine zarar verir.

Bedensel belirti bozukluğunda; baskın olan belirti; sıkıntı veren ya da günlük yaşamı önemli derecede etkileyen bir veya daha çok bedensel belirtinin olması ki ağrı şeklinde olan alt tipi en sık görülendir. Kişinin belirtilerinin önemiyle orantısız, süreklilik gösteren düşünceler (hastalıkla ilgili kaygı ve normal fiziksel belirtilerin bir hastalığa atfedilmesi) vardır.Bu belirtilere ya da sağlık kaygılarına aşırı zaman ve içsel güç harcama (sürekli vücudunu kontrol etme, tekrarlayan tıbbi yardım arama, acil servislere gitme, fiziksel aktiviteden kaçınma) da eşlik etmektedir.

Hipokondriazis olarak daha çok bilinen hastalık kaygısı bozukluğu; kişinin ağır bir hastalığı olduğu ya da olacağına inanmasıdır. Bir önceki bozukluktan farkı bu bozuklukta bedensel belirti genellikle eşlik etmez. Varsa da çok şiddetli değildir. Ama bu kişiler de sağlıkla ilgili konularda aşırı endişelidirler. Bazan aşır sağlık hizmetlerine başvurdukları gibi kimi zaman da bundan kaçınabilirler.

Dönüştürme (konversiyon) bozukluğu; bir ya da birden çok motor ya da duyusal işlev değişikliğinin olmasıdır. Yani bedende güçsüzlük felç olma hali gibi, yutkunma zorluğu, bedenin değişik bölgelerinde his kaybı , uyuşukluk gibi, konuşamama, görememe, bayılma atakları, titreme, yürüyüş bozuklukları gibi çeşitli belirtilerin görülebildiği bir bozukluktur. Bu belirtilerin hiçbiri bilinen nörolojik veya genel tıp durumları ile uyuşmaz ve bağdaşmaz, ama kişinin işlevselliğinde bozulmalara sebep olur, ruhsal bir etkene bağlı oluşabilirler. Bu durum tanı koymada ipucu niteliğindedir.

Yapay bozukluk; istemli bir şekilde fizik veya psikolojik hastalık belirtileri üretmektir. Böylece hasta rolü oynama ve bundan emosyonel olarak doyum sağlamak söz konusudur açık dış ödüller sağlama bu rahatsızlıkla karıştırılan temaruz durumudur ; sahte rapor alma , askerlikten muaf olma gibi farklı bir durumdur. Yapay bozuklukta kazanç sağlama psikolojik boyuttadır. Yapay bozukluğa ait bir alt tip “Munchausen by Proxy” sendromu bir başkasına yüklenen yapay bozukluk tipidir. Çocuğunun bakımından sorumlu annenin çocukta hastalık belirtileri oluşturup gereksiz tıbbi uygulamalar yaptırması örnek olarak verilebilir.

Tedavi
Bedensel belirti bozukluklarının tedavisinde ; birçok ruhsal bozuklukta söylediğimiz gibi psikofarmakolojik tedaviler ve psikoterapiler birlikte yürütülür. bilişsel davranışçı terapinin etkili olduğu bilinmektedir. Psikodinamik yönelimli psikoterapiler kullanılmaktadır. Bu doğrultuda, öncelikle tek bir doktor tarafından sadece rutin kontrollere gidilmesi yönünde davranışçı müdahaleler; daha sonra ise bilişsel düzeyde bireylerin hasta olmaya karşı geliştirdikleri ve hissedilen belirtilere yönelik düşünceler ve inançlar ele alınmaktadır.